Uroki „Cysterskich Kompozycji Krajoborazowych”

Zbliża się XX rocznica powstania Parku Krajobrazowego "Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich". Choć od powstania parku minęło wiele lat i wiele udało się osiągnąć, dla zachowania unikatowego dziedzictwa, które skrywa, to w powszechnej świadomości wielu mieszkańców Śląska wciąż pozostaje on białą plamą. W związku ze zbliżającą się rocznicą powstania parku postanowiliśmy przybliżyć naszym czytelnikom kilka interesujących faktów na temat tego wspaniałego obszaru.

Park został założony w 1993 roku. Celem było zachowanie i ochrona walorów przyrodniczych tego wyjątkowego obszaru. W ciągu dwudziestu lat istnienia, jego zarządcom udało się spełnić te cele, a nawet wykroczyć poza nie – obecnie nie mówi się już tylko o "zachowaniu i ochronie" ale również o przywróceniu, niektórych części obszaru, które w przeszłości uległy zatraceniu.

Swoją powierzchnią park obejmuje północno-wschodnią część miasta Racibórz (wliczając w to Arboretum Bramy Morawskiej), a także część gmin Nędza, Kuźnia Raciborska, Knurów, Czerwionka-Leszczyny, Orzesze, Żory, Suszec, Rybnik, Lyski, Sośnicowice i Pilchowice. Tak wielki obszar sytuuje go wśród największych parków krajobrazowych w kraju (pow. 493,87 km2).

Większą część jego obszaru zajmują lasy – aż 58,4 proc. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że na terenie parku znajduje się również założony w 1957 roku rezerwat przyrody Łężczok, który w całej Polsce słynie bogactwem flory, przede wszystkim ptactwa wodnego.

Historia parku sięga de facto 1258 roku, kiedy do Rud zostali sprowadzeni Cystersi. Słynni w całej Europie fachowcy szybko przyczynili się do rozwoju gospodarczego obszaru, na którym przyszło im działać. Na terenie parku do dziś zachowały się pozostałości ówczesnej działalności zakonników – pocysterska kuźnia miedzi z XVIII wieku w Rudzie Kozielskiej, kopalnia rud żelaza z XVIII wieku w Trachach, huty żelaza z XVI-XIX wieku, hałdy poeksploatacyjnej oraz budzący zachwyt Zespół Klasztorno-Pałacowy w Rudach wraz z otaczającym go parkiem w stylu angielskim.

Ochronie na terenie parku podlegają przede wszystkim pozostałości naturalnych lasów łęgowych i grądowych (typowe dla doliny górnej Odry) oraz stawy, które upodobały sobie na tereny lęgowe setki gatunków ptaków. W stawach (pozostałość działalności cystersów) do dziś można natknąć się na siedliska rzadkiej roślinności błotnej i wodnej, m. in. cibory żółtej i kotewki.