W uzasadnieniu weta Karol Nawrocki wskazał na stanowisko części środowiska naukowego, według którego mowa śląska jest dialektem języka polskiego.
Prezydent Karol Nawrocki zawetował ustawę uznającą język śląski za język regionalny. Była to druga próba uchwalenia takich przepisów w obecnej kadencji parlamentu i dziewiąta od 2007 r. Ustawę przyjął Sejm 9 stycznia, a następnie bez poprawek zaakceptował Senat 21 stycznia. Po zakończeniu prac parlamentarnych dokument trafił do podpisu prezydenta.
Przepisy zakładały wpisanie języka śląskiego do ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych jako drugiego języka regionalnego w Polsce, obok języka kaszubskiego. Rozwiązanie to umożliwiłoby wprowadzenie w szkołach dobrowolnych zajęć z języka śląskiego, montowanie dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości w gminach, gdzie co najmniej 20% mieszkańców deklaruje jego używanie, a także finansowe wsparcie działań służących ochronie i rozwojowi języka. Ustawa przewidywała również udział przedstawicieli społeczności śląskojęzycznej w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.
Z danych Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 r. wynika, że narodowość śląską deklarowało 596 224 osób, z czego 236 588 wskazało ją jako pierwszą, a 187 372 jako jedyną. Język śląski w kontaktach domowych używało z kolei 467 145 osób, w tym 54 957 jako jedynego języka.
W uzasadnieniu weta prezydent wskazał na stanowisko części środowiska naukowego, według którego mowa śląska jest dialektem języka polskiego. – Nie możemy tworzyć precedensu, w którym większość polityczna rozstrzyga kwestie naukowe – podkreślił. Jego zdaniem ustawa była też niedostatecznie przygotowana pod względem finansowym i administracyjnym, ponieważ przekazywała samorządom nowe zadania bez zapewnienia odpowiednich środków. – Jako prezydent RP nie zgodzę się na rozwiązania, które mogą budować sztuczne podziały w naszej narodowej wspólnocie. Jednocześnie apeluję o pracę nad złożonym już w Sejmie projektem ustawy o wspieraniu kultury śląskiej i gwary śląskiej. Taką ustawę podpiszę, bo chcę realnie wspierać tradycję, kulturę i badania naukowe oraz umożliwić naukę gwary jako zajęć dodatkowych finansowanych przez państwo czy samorząd. Wsparcie kultury i tradycji – tak. Polityczna gra śląską kulturą – nie – wyjaśnił Karol Nawrocki.
W trakcie prac parlamentarnych głos zabierała m.in. przewodnicząca Rady Języka Polskiego prof. Katarzyna Kłosińska. Odniosła się ona do opinii RJP z 2011 r., w której śląszczyznę określono jako dialekt języka polskiego, wskazując, że od tego czasu zmieniła się „sytuacja socjolingwistyczna etnolektu śląskiego”. – Przede wszystkim ten język czy ten etnolekt nie był tak skodyfikowany jak jest teraz. Nie rozwijała się wtedy jeszcze literatura, nie było tej liczby osób, które się z tym językiem utożsamiają, uważają za swój ojczysty czy rodzinny, domowy język – przekonywała. Jak dodała, język ten jest dziś rozwinięty i funkcjonalny. Ponadto ekspertka przypomniała, że w momencie uznania kaszubszczyzny za język regionalny w 2005 r. jej stopień kodyfikacji, dorobek literacki i obecność w życiu kulturalnym były mniejsze niż te, którymi dziś dysponuje język śląski.
Decyzja o wecie spotkała się z krytyką części środowisk politycznych i społecznych. Europoseł Łukasz Kohut ocenił ją jako odrzucenie postulatów znacznej grupy obywateli deklarujących śląską tożsamość i zapowiedział dalsze działania na rzecz uznania języka śląskiego. – Apelowaliśmy do prezydenta o podpisanie ustawy o języku śląskim. Niestety, pół miliona obywateli usłyszało od niego „nie”. Skandal! Prezydent miał szansę podjąć historyczną decyzję i wykonać gest dziejowej sprawiedliwości wobec Ślązaków, którzy przez lata byli krzywdzeni i dyskryminowani, zwłaszcza w okresie komunizmu. Nie jestem zaskoczony, ale jestem bardzo zawiedziony. Prezydent napluł w twarz setkom tysięcy Ślązaków i Ślązaczek. Nawrocki zachował się jak zwykły ciul. My i tak będziemy robić swoje – a nasza walka o uznanie języka śląskiego i śląską tożsamość trwa i trwać będzie – podkreślił.
Projekt ustawy o języku śląskim był już wcześniej przedmiotem prac parlamentarnych. W 2024 r. podobne przepisy – przygotowane przez posłów KO – zostały przyjęte przez parlament, lecz zawetował je ówczesny prezydent Andrzej Duda. Pierwsze projekty dotyczące uznania języka śląskiego pojawiły się w Sejmie w 2007 r., a kolejne inicjatywy podejmowano w następnych latach, jednak nie doprowadziły one do zmian w prawie.
oprac. /kp/
Środowisko, jakość życia, ekologia
