Pedagogika zabawy inspiracją pracy nauczyciela


    Opracowała: Beata Bobrowska

    Od kilkunastu lat na polskim rynku edukacyjnym gości pedagogika zabawy.
    Głównym ośrodkiem jej upowszechniania jest Polskie Stowarzyszenie Pedagogów i Animatorów KLANZA działające w Lublinie.
    Z dużym powodzeniem prowadzi ono warsztaty mające na celu ożywienie procesu dydaktyczno-wychowawczego, w których uczestniczą pedagodzy, nauczyciele, ludzie pracujący z grupami, poszukujący ciekawych, nowatorskich rozwiązań w swojej pracy.

    Pedagogika zabawy jest rozumiana jako: „pomocnicza metodyka pracy z grupą”, która oferuje propozycje interakcji w grupie w celu ułatwienia kontaktu między uczestnikami, ale także każdego z samym sobą. Ułatwia aktywność i zaangażowanie przy realizacji wspólnych celów grupy. Nawiązanie w nazwie do zabawy jest uzasadnione, gdyż zabawa jak sama nazwa wskazuje, niesie z sobą coś przyjemnego. Radość, którą człowiek odczuwa bawiąc się sprawia, że tęskni do dobrej zabawy, takiej gdzie czuł się dobrze. Zabawa jest jedną ze specyficznie ludzkich form aktywności, która towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Nie jest prawdą, że jest zarezerwowana tylko dla okresu dzieciństwa.


    Stanowi ona bardzo czynną formę aktywności, ponieważ zaspakaja różne potrzeby człowieka : psychiczne, fizyczne, duchowe i społeczne. Zabawa to nie tylko mile spędzony czas, oderwanie się od problemów dnia codziennego, ale również jeden ze sposobów uczenia się siebie i świata. Dzięki niej człowiek może nabywać określone umiejętności fizyczne, intelektualne i emocjonalne. Rozwija sprawność myślenia, wzbogaca słownictwo wyzwala twórcze pomysły,
    umożliwia uczenie się ról społecznych. Warto tu zwrócić uwagę na zabawę jako czynnik integrujący grupy – dzięki niej mogą powstać lepsze relacje między uczestnikami działań.


    Koncepcja pedagogiki zabawy wyrosła z praktyki, z tego wynika zapewne fakt słabej podbudowy teoretycznej. Animatorzy austriaccy pracujący w Stowarzyszeniu AGB, od których Polacy uczyli się metodyki pracy z grupą stosowali elementy teorii jedynie doraźnie. Odwoływali się do nich w momentach, gdy pojawiały się takie potrzeby podczas zajęć, często nawiązując do doświadczenia zdobytego przez uczestników. Ich głównym zadaniem było przekazanie repertuaru ćwiczeń i metod, które przyczyniają się do podniesienia jakości kontaktów przeżyć grupy.


    Źródeł pedagogiki zabawy jej przedstawiciele doszukują się w psychologii humanistycznej i pedagogice Gestalt.


    Pedagogika Gestalt powstała w latach 70-tych XX wieku. Inspiracją teorio-poznawczą była psychologia humanistyczna m.in. Rogersa, Maslowa, Buechlera, Steinera i Montessori.



    Cele wychowania i wartości pedagogiki Gestalt:
    -człowiek jest w istocie organizmem godnym zaufania
    -człowiek niesie w sobie ogromny potencjał możliwości, do których realizacji muszą być stworzone odpowiednie warunki
    -człowiek jest istotą społeczną
    -człowiek jest aktywny sam z siebie i zmienia się dzięki własnej aktywności i jego interakcja z otoczeniem
    -każda jednostka zmienia się do wielostronnego rozwoju swoich możliwości i zdolności
    -zachowanie człowieka można zrozumieć tylko w całości

    Z powyższych założeń, celów naczelnych wynikają następujące cele pedagogiki Gestalt:
    -wprowadzenie jednostki do wykształcenia własnych umiejętności i zdolności
    -poznanie własnych potrzeb i zainteresowań, ich dalsze rozwijanie
    -dostrzeganie szans poszerzania potencjału działań i przeżyć
    -kształcenie stale od nowa stosunków pomiędzy:
    1.dyscypliną a spontanicznością
    2.zachowaniami wynikającymi z danych potrzeb i hierarchicznych zachowań
    3.swobodnym decydowaniem a odpowiedzialnością
    -samostanowienie z jednoczesną świadomością więzi społecznych
    -społeczne zaangażowanie ze świadomością autoodpowiedzialności
    -przyczynianie się do autonomii osoby
    -doskonalenie zdolności doznawania i postrzegania
    -otwartość na „wymagania sytuacji”, czyli zdolność i gotowość rozpoznawania oczekiwań i odpowiadający im zachowań.


    Pedagogika zabawy kieruje się następującymi zasadami pracy z grupą:
    1.Dobrowolność uczestnictwa – każdy uczestnik sam podejmuje decyzję o uczestnictwie w zajęciach. Powinno się dostrzegać w każdym członku grupy istotę mającą swój indywidualny potencjał, nie zmuszać go do uczestnictwa w czymś, w czym nie ma ochoty, a co nam jako prowadzącym wydaje się wartościowe. Pozostawmy mu swobodę wyboru, gdyż trudno oczekiwać, że będzie się dobrze czuł ktoś kogo zmuszamy do zabawy. Doświadczenie pokazuje, że ci którzy na początku nie mieli ochoty włączać się w proponowane działania z czasem ośmielają się i dołączają do grupy. Zadaniem prowadzącego, będącym równoprawnym członkiem grupy, jest zachęcanie do wspólnych działań. Ważne jest aby chciał być z wychowankami, dlatego, że sam tego chce, a nie dlatego, że sądzi iż będzie to dla niego dobre.
    2.Uwzględnianie wszystkich poziomów komunikacji czyli poziomu rzeczowego i emocjonalnego.
    3.Rezygnacja z niepotrzebnej rywalizacji, oparcie się na współdziałaniu w grupie.
    4.Wykorzystanie różnorodnych środków wyrazu dla wyzwalania aktywności, twórczości ( taniec, pantomima, malowanie, gest, ruch itp. ). Dzięki temu oddziałują one na różne zmysły, przekaz treści staje się bardziej elastyczny, każde dziecko może znaleźć odpowiedni dla siebie sposób ich przyswajania, a nauczyciel odpowiedni dla siebie sposób ich przekazu. Stosując je możemy aktywniej oddziaływać na emocje.
    5.Autoprezentacja – uczestnik zabaw prezentuje sam siebie. Pozwala mu to przedstawić tylko to, czym chce się podzielić z innymi członkami grupy. Daje mu to poczucie bezpieczeństwa.
    6.Tworzenie klimatu bezpieczeństwa i zaufania. Prowadzący dba o atmosferę bezpieczeństwa zarówno psychicznego i fizycznego. Działa w oparciu o uczucia pozytywne, gdyż one są potężnym czynnikiem rozwoju, jeżeli człowiek dobrze się czuje to chce mu się tworzyć, działać i rozwijać.




    Realizacja wymienionych zasad przyczynia się do wzmocnienia i pogłębienia wzajemnych relacji w grupie. Można zaobserwować zacieśnienie więzi, swobodę wyrażania uczuć, zwiększenie zaufania do prowadzącego i grupy. Zabawa jest więc ważnym czynnikiem stymulującym rozwój, bez względu na wiek i poziom rozwoju osób biorących w niej udział.


    Pedagog, mający uświadomione cele i zasady pedagogiki zabawy, może korzystać z bogatej oferty ćwiczeń i metod, częściowo zaczerpniętych z psychologii Gestalt. Są to:
    -ćwiczenia odprężające, relaksujące, wykorzystujące elementy tańca, ruchu
    -ćwiczenia usprawniające komunikację w grupie
    -ćwiczenia inscenizowane, gry dramowe z podziałem na role, pantomima
    -ćwiczenia stymulujące twórcze myślenie, rozwój wyobraźni
    -ćwiczenia umożliwiające samoocenę
    -metody dyskusji – wykorzystujące doświadczenia i wiedzę uczestników
    -metody informacji zwrotnej
    -ćwiczenia ułatwiające zainteresowanie tematem np. gry dydaktyczne

    Polskie stowarzyszenie pedagogów i animatorów KLANZA proponuje szeroki wachlarz kursów i warsztatów bazujących na pedagogice zabawy. Nauczyciele podkreślają że udział w warsztatach przyczynił się do podniesienia ich umiejętności w pracy z grupą i wzbogacenia warsztatu pracy. Stosowanie metody wykorzystującej pedagogikę zabawy sprzyja tworzeniu nietypowych pomysłów, często bardzo odkrywczych, zbliża ludzi, pozwala być choćby na krótko w kontakcie ze sobą i otaczającym światem, nasila zadowolwnie z życia.
    Opracowanie: Beata Bobrowska

    Bibliografia :
    Irene Flemming. „Po prostu zaczynamy”. Praktyczne porady z zakresu pedagogiki i zabawy. Wydawnictwo „Jedność” Kielce.

    Małgorzata Nadolska – „Klanza, co to takiego” [w] : Wychowanie na co dzień.
    Nr 7 – 8 1998r.

    - reklama -

    Ewa Sarzyńska, Małgorzata Smith – „Pedagogika zabawy [w] Gestalt.
    Nr 21 – 22 2000r.

    - reklama -

    KOMENTARZE

    Please enter your comment!
    zapoznałem się z regulaminem
    Please enter your name here