Komisja Edukacji Narodowej była pierwszą w Polsce, jak i na świecie władzą oświatową o charakterze współczesnego ministerstwa oświaty publicznej.
20 listopada obchodzono Międzynarodowy Dzień Karty Nauczyciela. Było to święto nauczycieli, które wprowadzono w 1957 r. podczas Światowej Konferencji Nauczycielskiej w Warszawie. Ustawa z 27 kwietnia 1972 r., zwana „Kartą praw i obowiązków nauczyciela”, przeniosła Dzień Nauczyciela na dzień rocznicy powołania Komisji Edukacji Narodowej, czyli 14 października. W 1982 r. „Kartę praw i obowiązków nauczyciela” zastąpiła „Karta Nauczyciela”, zmieniając nazwę święta na Dzień Edukacji Narodowej oraz wprowadzając przepis: „Dzień ten uznaje się za święto wszystkich pracowników oświaty”.
Komisja Edukacji Narodowej była pierwszą w Polsce, jak i na świecie władzą oświatową o charakterze współczesnego ministerstwa oświaty publicznej. Powołał ją Sejm Rozbiorowy 14 października 1773 r. na wniosek króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – głównie dlatego, że edukacja podstawowa i średnia były organizowane przez zakon jezuitów, a nakierowane były one przede wszystkim na kształcenie w zakresie teologii katolickiej przy pomocy łaciny. Dodatkowo w 1773 r. zakon jezuitów został rozwiązany, co groziło upadkiem edukacji w Polsce. KEN stworzyła nowoczesną strukturę organizacyjną oświaty. Zaczęto nauczać w języku polskim, a do programów nauczania wprowadzono elementy nauk przyrodniczych, historii i geografii Polski, naukę języka ojczystego i wychowanie obywatelskie, a także elementy wychowania fizycznego. Dodatkowo uregulowano podstawy prawne zawodu nauczycielskiego i stworzono pierwsze szkoły kształcące pedagogów.
Powstało też Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, które zajęło się przygotowywaniem podręczników. Łącznie wydano ich 30, z czego 17 publikacji miało charakter podręczników, a sześć – książek pomocniczych, takich jak słowniki, wypisy i tablice logarytmiczne. Część z nich stworzyło polską terminologię naukową takich dziedzin jak fizyka, matematyka, chemia, logika i gramatyka.
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, przemianowany na Szkołę Główną Koronną, stał się nowoczesną uczelnią. Wysoką rangę zdobył uniwersytet wileński – przemianowany na Szkołę Główną Wielkiego Księstwa Litewskiego stał się ważnym ośrodkiem nauk przyrodniczych i astronomii.
W 1789 r. rozpoczął się stopniowy rozkład i utrata wpływów KEN, co było procesem równoległym do powolnej utraty wpływów politycznych przez stronnictwo reformatorów i rozpadu Rzeczypospolitej. Ostateczny cios zadała konfederacja targowicka, która odebrała jej władzę nad szkołami zakonnymi oraz całkowicie zmieniła jej skład. Wiele wprowadzonych przez nią rozwiązań miało jednak kontynuację.
oprac. /kp/
Środowisko, jakość życia, ekologia
